سرماخوردگی نوزادان؛ علائم، درمان و زمان مراجعه

سرماخوردگی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ویروسی در نوزادان است که معمولاً بینی و گلو را درگیر می‌کند. گرفتگی بینی، آبریزش بینی و عطسه از رایج‌ترین نشانه‌های این بیماری هستند.

نوزادان بیشتر از بزرگسالان در معرض سرماخوردگی قرار دارند؛ زیرا سیستم ایمنی آن‌ها هنوز به طور کامل رشد نکرده است و معمولاً در برابر بسیاری از ویروس‌های شایع ایمنی ندارند. بیشتر نوزادان در سال اول زندگی ممکن است حدود ۶ تا ۸ بار سرما بخورند. حضور در مهدکودک یا ارتباط نزدیک با کودکان دیگر می‌تواند تعداد دفعات ابتلا را افزایش دهد.

در بیشتر موارد، سرماخوردگی نوزادان پس از چند روز و بدون درمان خاص برطرف می‌شود. با این حال، مراقبت از علائم، تامین مایعات و توجه به نشانه‌های هشدار اهمیت زیادی دارد.

علائم سرماخوردگی در نوزادان

علائم سرماخوردگی معمولاً به تدریج ظاهر می‌شوند. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:

• گرفتگی یا آبریزش بینی
• ترشحات بینی که ممکن است ابتدا شفاف باشند و بعد غلیظ‌تر و زرد یا سبز شوند
• عطسه
• سرفه
• تب
• کاهش اشتها
• بی قراری و تحریک پذیری
• اختلال در خواب
• دشواری در شیر خوردن به دلیل گرفتگی بینی
• کاهش تعداد پوشک‌های خیس در صورت کم شدن مصرف مایعات

تغییر رنگ ترشحات بینی به زرد یا سبز، به تنهایی به معنای عفونت باکتریایی یا نیاز قطعی به آنتی بیوتیک نیست.

درمان سرماخوردگی نوزاد

برای سرماخوردگی معمولی، درمان اختصاصی ضدویروسی وجود ندارد و هدف اصلی، کاهش علائم و جلوگیری از کم آبی بدن است.

پاک کردن بینی

چند قطره سرم شست وشوی بینی می‌تواند به نرم شدن ترشحات کمک کند. پس از آن، می‌توان با استفاده از پوآر مخصوص نوزاد، ترشحات را به آرامی خارج کرد. این کار به ویژه پیش از شیر دادن و خواب می‌تواند تنفس نوزاد را راحت‌تر کند.

تامین مایعات

شیر مادر یا شیر خشک را طبق روال معمول ادامه دهید. اگر نوزاد به دلیل گرفتگی بینی نمی‌تواند به خوبی شیر بخورد، وعده‌های غذایی را کوتاه‌تر اما با دفعات بیشتر ارائه کنید.

مرطوب نگه داشتن هوا

استفاده از دستگاه بخور سرد و تمیز می‌تواند به کاهش خشکی و گرفتگی بینی کمک کند. دستگاه باید مرتب تمیز شود تا محل رشد قارچ و باکتری نشود.

استراحت و مراقبت

لباس مناسب، استراحت کافی و دور نگه داشتن نوزاد از دود سیگار به بهتر شدن وضعیت او کمک می‌کند.

به نوزاد بدون مشورت پزشک داروهای ضدسرفه، سرماخوردگی یا آنتی بیوتیک ندهید. داروهای بدون نسخه سرماخوردگی برای کودکان کم سن می‌توانند خطرناک باشند. همچنین مصرف عسل برای کودکان زیر یک سال ممنوع است.

چه زمانی برای سرماخوردگی نوزاد به پزشک مراجعه کنیم؟

سیستم ایمنی نوزاد هنوز در حال تکامل است و گاهی علائم ساده سرماخوردگی می‌توانند با بیماری‌های جدی‌تری مانند برونشیولیت، ذات الریه یا خروسک همراه شوند.

اگر نوزاد کمتر از ۳ ماه دارد و دمای بدن او به ۳۸ درجه سانتی گراد یا بیشتر رسیده است، باید بدون تاخیر با پزشک تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید.

برای نوزادان بزرگ‌تر نیز در شرایط زیر با پزشک مشورت کنید:

• تب بیشتر از چند روز ادامه داشته باشد
• تب پس از کاهش دوباره برگردد
• نوزاد به شکل غیرعادی بی قرار یا بی حال باشد
• شیر خوردن او کاهش پیدا کند
• تعداد پوشک‌های خیس کمتر از حالت معمول شود
• نشانه‌هایی از گوش درد مانند کشیدن گوش یا گریه هنگام دراز کشیدن وجود داشته باشد
• ترشحات بینی غلیظ بیش از ۱۰ تا ۱۴ روز باقی بماند
• سرفه شدید یا طولانی شود
• ترشحات چرکی از چشم دیده شود
• خس خس سینه یا تنفس غیرطبیعی ایجاد شود

علائم نیازمند مراجعه فوری

در صورت مشاهده هر یک از نشانه‌های زیر، مراجعه فوری پزشکی ضروری است:

• دشواری در تنفس یا فرو رفتن پوست بین دنده‌ها هنگام نفس کشیدن
• تنفس بسیار سریع یا وقفه‌های تنفسی
• کبود، خاکستری یا بسیار رنگ پریده شدن اطراف لب‌ها
• ناتوانی در شیر خوردن یا خودداری از مصرف مایعات
• استفراغ‌های مکرر
• سرفه‌ای که باعث تغییر رنگ صورت یا پوست می‌شود
• سرفه همراه با خون
• خواب آلودگی شدید یا سخت بیدار شدن نوزاد
• کاهش واضح سطح هوشیاری
• گریه غیرعادی و آرام نشدن کودک

علت سرماخوردگی نوزادان چیست؟

سرماخوردگی معمولاً بر اثر ویروس‌هایی ایجاد می‌شود که دستگاه تنفسی فوقانی را درگیر می‌کنند. راینوویروس‌ها از شایع‌ترین عوامل سرماخوردگی هستند، اما ویروس‌های متعدد دیگری نیز می‌توانند چنین علائمی ایجاد کنند.

نوزاد ممکن است از راه‌های زیر به ویروس سرماخوردگی مبتلا شود:

انتقال از طریق هوا

وقتی فرد مبتلا سرفه، عطسه یا صحبت می‌کند، ذرات حاوی ویروس می‌توانند وارد هوای اطراف شوند و به نوزاد منتقل شوند.

تماس مستقیم

لمس کردن دست، صورت یا وسایل نوزاد توسط فرد بیمار می‌تواند باعث انتقال ویروس شود. اگر نوزاد پس از آن دست خود را به چشم، بینی یا دهانش بزند، احتمال ابتلا افزایش پیدا می‌کند.

سطوح آلوده

برخی ویروس‌ها می‌توانند برای مدتی روی اسباب بازی‌ها، دستگیره‌ها و سطوح مختلف باقی بمانند. تماس نوزاد با این وسایل و سپس لمس صورت، یکی دیگر از راه‌های انتقال بیماری است.

عوامل افزایش دهنده خطر سرماخوردگی

برخی شرایط احتمال ابتلای نوزاد به سرماخوردگی را بیشتر می‌کنند:

• کامل نشدن سیستم ایمنی
• حضور در مهدکودک
• ارتباط نزدیک با کودکان دیگر
• زندگی در خانه‌های شلوغ
• تماس با افراد مبتلا به سرماخوردگی
• شست وشوی ناکافی دست‌ها
• قرار گرفتن در معرض دود سیگار
• تماس با سطوح و اسباب بازی‌های آلوده

سرماخوردگی در پاییز و زمستان شیوع بیشتری دارد، اما نوزاد ممکن است در هر فصل از سال به آن مبتلا شود.

عوارض احتمالی سرماخوردگی در نوزادان

در بیشتر موارد، سرماخوردگی بدون عارضه برطرف می‌شود؛ اما گاهی ممکن است زمینه ایجاد بیماری‌های دیگری را فراهم کند.

عفونت گوش میانی

تجمع ترشحات در پشت پرده گوش می‌تواند باعث رشد ویروس یا باکتری و ایجاد عفونت گوش شود. بی قراری، گریه هنگام خوابیدن و کشیدن گوش از نشانه‌های احتمالی آن هستند.

خس خس سینه

برخی نوزادان هنگام سرماخوردگی دچار خس خس سینه می‌شوند. اگر نوزاد سابقه حساسیت یا بیماری‌های تنفسی داشته باشد، این علائم ممکن است شدیدتر شوند.

برونشیولیت

برونشیولیت نوعی التهاب مجاری تنفسی کوچک است که بیشتر در نوزادان رخ می‌دهد و می‌تواند با سرفه، خس خس و تند شدن تنفس همراه باشد.

ذات الریه

در موارد نادر، عفونت تنفسی ممکن است به ریه‌ها گسترش پیدا کند و موجب ذات الریه شود. تب، بی حالی، تنفس سریع و کاهش اشتها از علائم مهم این بیماری هستند.

خروسک

خروسک معمولاً با سرفه خشک و صدایی شبیه پارس سگ همراه است و ممکن است باعث دشواری تنفس شود.

آیا سرماخوردگی نوزاد طبیعی است؟

ابتلا به سرماخوردگی در دوران نوزادی موضوعی شایع است. نوزادان به دلیل تماس با اعضای خانواده، کودکان دیگر، محیط‌های عمومی و سطوح مختلف، ممکن است چندین بار در سال به ویروس‌های سرماخوردگی مبتلا شوند.

شیر مادر حاوی آنتی بادی‌ها و ترکیباتی است که می‌توانند تا حدی از نوزاد در برابر برخی عفونت‌ها محافظت کنند؛ اما شیردهی به معنای مصونیت کامل در برابر سرماخوردگی نیست.

بیشتر سرماخوردگی‌ها خطرناک نیستند، اما نوزادان کم سن، به ویژه زیر ۳ ماه، باید با دقت بیشتری تحت نظر باشند.

راه‌های پیشگیری از سرماخوردگی نوزاد

برای کاهش احتمال ابتلا، اقدامات زیر را انجام دهید:

• پیش از لمس یا شیر دادن به نوزاد، دست‌های خود را حداقل ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید.
• افراد بیمار را از نوزاد دور نگه دارید.
• از بوسیدن صورت و دست‌های نوزاد خودداری کنید.
• اسباب بازی‌ها، پستانک و سطوحی را که زیاد لمس می‌شوند، مرتب تمیز کنید.
• اجازه ندهید افراد مبتلا به سرماخوردگی به نوزاد نزدیک شوند.
• اعضای خانواده را به شست وشوی صحیح دست‌ها تشویق کنید.
• از قرار دادن نوزاد در معرض دود سیگار خودداری کنید.
• هنگام سرفه یا عطسه، از دستمال یا قسمت داخلی آرنج استفاده کنید.
• دستمال استفاده شده را بلافاصله دور بیندازید.
• در دوره‌های شیوع بیماری، از حضور غیرضروری نوزاد در مکان‌های شلوغ پرهیز کنید.

در حال حاضر واکسن عمومی برای پیشگیری از سرماخوردگی معمولی وجود ندارد؛ بنابراین رعایت بهداشت، شست وشوی دست‌ها و دور نگه داشتن نوزاد از افراد بیمار، مهم‌ترین راه‌های پیشگیری هستند.

جمع بندی

سرماخوردگی در نوزادان بیماری شایعی است که معمولاً با گرفتگی بینی، آبریزش، عطسه، سرفه و کاهش اشتها همراه می‌شود و در بیشتر موارد طی ۷ تا ۱۰ روز بهبود پیدا می‌کند.

استفاده از سرم شست وشوی بینی، تامین مایعات، ادامه شیردهی و مرطوب نگه داشتن هوا می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. با این حال، تب ۳۸ درجه یا بیشتر در نوزاد زیر ۳ ماه، دشواری تنفس، کبودی اطراف لب‌ها، بی حالی شدید یا خودداری از شیر خوردن، نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

این مطلب جایگزین معاینه پزشک نیست و در صورت نگرانی درباره وضعیت نوزاد، باید با پزشک متخصص اطفال مشورت شود.